تأثیر اقتصاد دیجیتال بر اشتغال زنان در استان‌های ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

3 استاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

چکیده

گسترش فناوری‌های دیجیتال در سال‌های اخیر، ساختار بازار کار را دستخوش تغییر کرده و فرصت‌ها و چالش‌های جدیدی را برای اشتغال زنان ایجاد کرده است. با این حال، شواهد تجربی درباره نحوه اثرگذاری اقتصاد دیجیتال بر اشتغال زنان، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، همچنان محدود و بعضاً متناقض بوده است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر اقتصاد دیجیتال بر اشتغال زنان در استان‌های ایران و تبیین نقش آموزش عالی زنان در این رابطه انجام شد. برای این منظور، ابتدا شاخص ترکیبی اقتصاد دیجیتال با استفاده از روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) و بر پایه متغیرهای زیرساختی فناوری اطلاعات و ارتباطات استخراج شد و سپس با بهره‌گیری از داده‌های پانل ۳۱ استان کشور طی دوره ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۱، مدل پژوهش به روش گشتاورهای تعمیم‌یافته تفاضلی  برآورد گردید. یافته‌ها نشان داد که توسعه اقتصاد دیجیتال به‌طور مستقیم با کاهش اشتغال زنان همراه بوده است، در حالی که ارتقای سطح آموزش زنان توانسته است این اثر منفی را تعدیل کرده و از شدت آن بکاهد علاوه بر این، سهم اشتغال بخش صنعت از کل اشتغال و تحریم‌ها نیز اثر منفی و معناداری بر اشتغال زنان داشته‌اند. نتایج آزمون‌های تشخیصی نیز اعتبار ابزارها و مناسب بودن تصریح مدل را تأیید کرد. در مجموع، نتایج پژوهش نشان داد که، توسعه اقتصاد دیجیتال به‌تنهایی برای بهبود اشتغال زنان کافی نیست و تحقق آثار مثبت آن مستلزم برخورداری از سرمایه انسانی مناسب، مهارت‌های همسو با فناوری‌های نوین و فراهم‌سازی بسترهای لازم برای انطباق مؤثر نیروی کار زن با تحولات اقتصاد دیجیتال است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Impact of Digital Economy on Female Employment in Iran’s Provinces

نویسندگان [English]

  • Fatemehzahra Samadian 1
  • Mahboobeh Farahati 2
  • Majid Maddah 3
1 Master’s Student in Economics, Faculty of Economics, Management, and Administrative Sciences, Semnan University, Semnan, Iran
2 Associate Professor of Economics, Faculty of Economics, Management and dministrative Sciences, Semnan University, Semnan, Iran
3 Professor of Economics, Faculty of Economics, Management and dministrative Sciences, Semnan University, Semnan, Iran
چکیده [English]

The rapid expansion of digital technologies in recent years has transformed labor market structures and created both new opportunities and challenges for female employment. However, empirical evidence regarding the impact of the digital economy on women's employment, particularly in developing countries, remains limited and, in some cases, inconclusive. Therefore, this study aimed to examine the effect of the digital economy on female employment across Iranian provinces and to investigate the role of women's higher education in this relationship. To this end, a composite Digital Economy Index was first constructed using Principal Component Analysis (PCA) based on information and communication technology (ICT) infrastructure indicators. Subsequently, employing panel data from 31 Iranian provinces over the period 2016–2022, the research model was estimated using the Difference Generalized Method of Moments (DGMM) approach. The results indicate that the Development of the digital economy was directly linked to a reduction in women's employment. Nevertheless, higher levels of women's education moderated this negative relationship, thereby alleviating its adverse impact. Furthermore, the share of industrial employment in total employment and sanctions both had negative and statistically significant effects on female employment. Diagnostic tests confirmed the validity of the instruments and the adequacy of the model specification. Overall, the results demonstrated that the development of the digital economy alone is insufficient to enhance female employment. Realizing its positive employment effects requires adequate human capital, technology-oriented skills, and the provision of appropriate conditions that enable women to adapt effectively to the transformations associated with the digital economy.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Female Employment
  • Digital Economy
  • GMM
  • Iran’s Provinces

مراجع

منابع
شریف‌زاده، امیرهوشنگ؛ میرکوشش، حسینی. (1403). بررسی آثار سیاست‌های توسعه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در گسترش راهبردهای کلان نظام. سیاست‌های راهبردی و کلان، 12(45)، 24–47.  10.30507/jmsp.2023.388244.2555
سیف‌اللهی، ناصر و اکبری آرباطان، گلثوم. (1402). شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های اقتصاد دیجیتال در توسعۀ کسب‌وکارهای خانگی زنان روستایی. زن در توسعه و سیاست، 21(3)، 780–806. 10.22059/jwdp.2023.351079.1008275
محمدعلی ابراهیم، نیره؛ آقایی بجستانی، مریم؛ و امام، سیدمحمدرضا. (1401). اشتغال زن در اقتصاد خانواده از نگاه فقه و حقوق موضوعه. مطالعات فقه اقتصادی، 4(2)، 41–60.
صادقی عمروآبادی، بهروز و بوداقی، علی. (1400). شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر مشارکت اقتصادی زنان استان خوزستان با تأکید بر مدل‌سازی ساختاری تفسیری. جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، 10(1)، 1–24. 10.22034/jeds.2021.40691.1430
عباسی اسفجیر، علی‌اصغر و رضایی روشن، هدی. (1399). بررسی تأثیر اشتغال زنان بر رشد اقتصادی در کشورهای منتخب خاورمیانه. فصلنامه زن و جامعه، 11(42)، 207–226
علمی، زهرا و روستایی شلمانی، خیزران. (1392). بررسی عوامل مؤثر بر نرخ مشارکت اقتصادی زنان در کشورهای در حال توسعه گروه هشت. مهارت‌آموزی، 2(6)، 87–101.
کاوند، حسین؛ عوض‌علی‌پور، محمدصادق؛ زندی، فاطمه؛ و دامن‌کشیده، مرجان. (1390). نقش جنسیت در مشارکت اقتصادی و عوامل مؤثر بر اشتغال زنان در ایران. سیاست‌گذاری اقتصادی، 3(6)، 189–213.
ملک‌زاده، فهیمه. (1387). نقش اشتغال زنان در توسعه و تعدد نقش‌ها. فقه و حقوق خانواده، 13(49)، 67–85.  10.30497/flj.2009.67924
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
References
Abdelatti, H., Elhadary, A., & Ahmed, A. (2025). The impact of higher education on female labor force participation in Saudi Arabia. International Journal of Innovative Research and Scientific Studies, 5(1), 1-10. https://doi.org/10.53894/ijirss.v8i2.6116
Acemoglu, D., & Restrepo, P. (2020). Robots and jobs: Evidence from US labor markets. Journal of Political Economy, 128(6), 2188–2244. https://doi.org/10.1086/705716 
Ahmad, R., Sharif, F., Ahmad, S., Gul, A., & Abdirasulovna, Z. A. (2024). Does the digital economy improve female employment? A cross-country panel data analysis. Heliyon, 10(13), e33535. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e33535 
Arellano, M., & Bond, S. (1991). Some tests of specification for panel data: Monte Carlo evidence and an application to employment equations. The Review of Economic Studies, 58(2), 277–297. https://doi.org/10.2307/2297968 
Autor, D. H. (2015). Why are there still so many jobs? The history and future of workplace automation. Journal of economic perspectives, 29(3), 3-30.  https://doi.org/10.1257/jep.29.3.3 
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The second machine age: Work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W. W. Norton & Company.
Corejova, T., & Chinoracky, R. (2021). Assessing the potential for digital transformation. Sustainability, 13(19), 11040. https://doi.org/10.3390/su131911040 
Fossen, F. M., & Sorgner, A. (2022). New digital technologies and heterogeneous wage and employment dynamics in the United States: Evidence from individual-level data. Technological Forecasting and Social Change, 175, 121381. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2021.121381 
Huang, Y., Zhang, J., Xu, Y., Yuan, Y., Zhang, M., & Huang, L. (2025). Digital entrepreneurial ecosystem and female entrepreneurial activity. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1–13. https://doi.org/10.1057/s41599-024-04345-y 
Jiang, Q., Li, Y., & Si, H. (2022). Digital economy development and the urban–rural income gap: Intensifying or reducing. Land, 11(11), 1980.  
 https://doi.org/10.3390/land11111980 
Kuhn, M., Manovskii, manovski@econ. upenn. e., & Qiu, X. (2024). Female Employment and Structural Transformation. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.4885849
Levin, A., Lin, C. F., & Chu, C. S. J. (2002). Unit root tests in panel data: asymptotic and finite-sample properties. Journal of econometrics, 108(1), 1-24. https://doi.org/10.1016/s0304-4076(01)00098-7 
Lu, J., Xiao, Q., & Wang, T. (2023). Does the digital economy generate a gender dividend for female employment? Evidence from China. Telecommunications Policy, 47(6), 102545.  https://doi.org/10.1016/j.telpol.2023.102545 
OECD. (2019). OECD Employment Outlook 2019: The Future of Work. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/9ee00155-en
Quynh, N. T., & Hung, V. D. (2024). The impact of digital economy on women’s employment: Evidence from selected European and Asian countries. Journal of International Economics and Management, 24(3), 77–96. https://doi.org/10.38203/jiem.024.3.0095 
Rani, U., Castel-Branco, R., Satija, S., & Nayar, M. (2022). Women, work, and the digital economy. Gender & Development, 30(3), 421–435. https://doi.org/10.1080/13552074.2022.2151729 
Robinson, D. S., Datta, N., Massey, E., et al. (2018). Digital jobs for youth: Young women in the digital economy. World Bank.
Shangbo, L. (2012). Study on the employment of female college graduates in an age of employment equality. Japanese Economy, 39(3), 30–48. https://doi.org/10.2753/jes1097-203x390302 
Shuangshuang, Y., Zhu, W., Mughal, N., Aparcana, S. I. V., & Muda, I. (2023). The impact of education and digitalization on female labour force participation in BRICS. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 1–9. https://doi.org/10.1057/s41599-023-02020-2 
Sovbetov, Y. (2018). Impact of digital economy on female employment: Evidence from Turkey. International Economic Journal, 32(2), 256–270. https://doi.org/10.1080/10168737.2018.1478868 
Voumik, L. C., Rahman, M. H., Islam, M. A., Chowdhury, M. A. S., & Zimon, G. (2023). The impact of female education, trade openness, per capita GDP, and urbanization on women’s employment in South Asia: Application of CS-ARDL model. Systems, 11(2), 97. https://doi.org/10.3390/systems11020097 

 
فصلنامه مطالعات زیست بوم اقتصاد نوآوری
دوره 6، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 129-148

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار